آرایه ترصیع

13,897

ترصیع چیست:

ترصیع، در لغت به معنی جواهر در نشاندن است و به کلام آراسته به آرایه ترصیع، مُرَصَّع(جواهرنشان) گویند.

اگر کلمات قرینه در دو مصراع، علاوه بر هم وزنی، از نظر حرف آخر نیز یکسان باشند، موازنه تبدیل به آرایه ترصیع می ­شود. به عبارتی دیگر، در ترصیع، واژگان دو مصراع با هم دارای سجع متوازی هستند.

***

برای دیدن سایر آرایه های ادبی میتوانید از صفحه آرایه ها و صنایع ادبی بازدید کنید.

 

آژانس طراحی سایت و سئو

***

مثال برای آرایه ترصیع

ما برون را ننگریم و قال را         ما درون را بنگریم و حال را

(مولوی)

کلمات «ما، ما»، «برون، درون»، «را، را»، «ننگریم، بنگریم»، «و، و»، «قال، حال» و «را، را» با یکدیگر هم وزن هستند و حرف آخر آنها نیز یکسان است.

گاهی ممکن است که ترصیع کامل نباشد و یکی از کلمات قرینه از نظر حرف آخر یکسان نباشند. مانند:

ترصیع در شعر سعدی:

کلاه سعادت یکی بر سرش        گلیم شقاوت یکی در برش

(بوستان سعدی)

در بیت بالا، همه کلمات قرینه علاوه بر هم وزنی، از نظر حرف آخر نیز یکسان هستند، به جز کلمات «کلاه» و «گلیم» که هم وزن هستند، ولی حرف آخرشان یکی نیست.

گاهی به مناسبت قافیه، جایز است که در کلمات آخر در مصراع شعر، به جای سجع متوازی، از سجع متوازن استفاده شود؛ چنانکه رشید وطواط گفته است:

ای مُنوَّر به تو نجوم جلال            وی مقرر به تو رسوم کمال

بوستانی است صدر تو ز نعیم       آسمانی است قدر تو ز جلال

خدمت تو مُعوّل دولت                 حضرت تو مُقبّل اقبال

در کرامت تو را نبوده نظیر            در شهامت تو را نبوده هَمال

تیره پیش فضایل تو نجوم             خیره پیش شمایل تو شمال

شرک را از تو منهدم ارکان           مُلک را از تو منتظم احوال

همچو اسکندری به یمن لقا         همچو پیغمبری به حسن خصال

بخشش تو برون شده ز بیان         کوشش تو فزون شده ز مقال

بزمگاه تو منبع لذات                    رزمگاه تو مجمع اَهوال

نه مَلَک را ز طاعت تو مَلام            نه فلک را ز خدمت تو ملال

 

شاعران صنعت­ گرای، به ویژه شاعران قرن­ های پنجم و ششم، همچون: عنصری، امیر معزی، رشید وطواط، مسعود سعد و خاقانی از  دو صنعت ترصیع و موازنه برای زیبایی و گیرایی شعر خویش، بسیار سود برده­ اند.

 

آرایه ترصیع با مثال در نثر:

نمونۀ کاربرد آرایۀ ترصیع در نثر سعدی:

– نیک­بخت آن که خورد و کِشت و بدبخت آنکه مُرد و هِشت. (گلستان سعدی)

***

اگر نظر و یا سوالی درباره‌ی ارایه ترصیع دارید، لطفا در بخش نظرات مطرح کنید تا پاسخگوی شما باشیم.

 

13 نظرات
  1. مهسا می گوید

    سلام ممنون از مقاله خوبتون راجبه ترصیع

    1. ادب آباد می گوید

      سلام دوست گرامی سپاس از شما

  2. سپهر می گوید

    درود مطلب خیلی کاملی بود به خوبی آرایه ترصیع را توضیح دادید

    1. ادب آباد می گوید

      سلام دوست گرامی سپاس از شما

  3. نهال می گوید

    خیلی عااالی و کامل ممنون از سایت خوبتون آرایه ترصیع کامل یاد گرفتم

    1. ادب آباد می گوید

      سلام دوست گرامی سپاس از شما

  4. محمد می گوید

    خیلی کاامل و عالی

  5. آیسان می گوید

    درود بر شما،
    توصیحات ترصیع ساده و روان بود. خسته نباشید.

  6. آریانژاد می گوید

    درود،
    خیلی بود. ممنون از شما
    شب و روزگار خوش😎

  7. رررررررررررررر می گوید

    سلام،
    مثالهای ترصیع خیلی خوب بود. سپاس از ادب اباد.
    خوش باشید.

  8. کاشانی می گوید

    سلام،
    خسته نباشید. خوب بود و مثالهای جالبی زدید.

    1. ادب آباد می گوید

      سلام دوست گرامی سپاس از شما

  9. مهدی نژاد می گوید

    با سلام و عرض ادب
    مثال اولی از سعدی با توجه به اینکه یک سجع متوازن دارد، ترصیع به شمار نمی‌آید. لطفا اصلاح بفرمایید. با سپاس

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.